Kendini Savunan İnsan, İnsan Doğası ve Karakter, Sosyalleşme Sürecinde Yönelimler 10.Yazı

3. Bölüm olan, “İnsan Doğası ve Karakter” konusuna, “Sosyalleşme Sürecinde Yönelimler” alt başlığı ile devam ediyoruz. Olumsuz yönelimlerden Alıcı, Sömürücü, İstifçi, Pazarlamacı yönelimleri, ve olması gereken üretici yönelimi gördük şimdi de bu yönelimlerin toplumsal hayat içindeki karşılığına bakacağız.


Page 107: “As pointed out in the beginning of this chapter, the process of living implies two kinds of relatedness to the outside world, that of assimilation and that of socialization ...... the former has been discussed in detail in this chapter, ......... We can differentiate between the following kinds of interpersonal relatedness: symbiotic relatedness, withdrawal-destructiveness, love.”


Sayfa 130-131: “Bu bölümün başında da belirtildiği gibi, yaşam süreci dış dünyayla iki tür ilişki anlamına gelir: asimilasyon ve sosyalleşme. ilki bu bölümde ayrıntılı olarak tartışılmıştır, ........ Kişilerarası ilişkinin şu türleri arasında ayrım yapabiliriz: simbiyotik ilişki, geri çekilme-yıkıcılık, sevgi.”


Kitabın 86. sayfasında geçmişti bu konu: “Yaşam sürecinde insan, (1) şeyler edinerek ve özümseyerek ve (2) kendini insanlarla (ve kendisiyle) ilişkilendirerek dünyayla ilişki kurar. İlkine asimilasyon, ikincisine ise sosyalleşme süreci diyeceğim.”


Sayfa 107-108:”In the symbiotic relatedness the person is related to others but loses or never attains his independence; he avoids the danger of aloneness by becoming part of another person, either by being "swallowed" by that person or by "swallowing" him. The former is the root of what is clinically described as masochism. Masochism is the attempt to get rid of one's individual self, to escape from freedom, and to look for security by attaching oneself to another person. The forms which such depe11dency assume are manifold. It can be rationalized as sacrifice, duty, or love, especially when cultural patterns legitimatize this kind of rationalization.”


Sayfa 131:Simbiyotik ilişkide kişi başkalarıyla ilişkilidir, ancak bağımsızlığını kaybeder veya asla elde edemez; ya o kişi tarafından "yutularak" ya da "yutularak" başka bir kişinin parçası olarak yalnızlık tehlikesinden kaçınır. İlki, klinik olarak mazoşizm olarak tanımlanan şeyin köküdür. Mazoşizm, kişinin bireysel benliğinden kurtulma, özgürlükten kaçma ve kendini başka birine bağlayarak güvenlik arama girişimidir. Bu tür bir bağımlılığın üstlendiği biçimler çok çeşitlidir. Özellikle kültürel örüntüler bu tür bir rasyonalizasyonu meşrulaştırdığında, fedakarlık, görev veya aşk olarak rasyonalize edilebilir.”


Page 108: “The impulse to swallow others, the sadistic, active form of symbiotic relatedness, appears in all kinds of rationalizations, as love, overprotectiveness, "justified" domination, "justified" vengeance, etc.; it also appears blended with sexual impulses as sexual sadism. All forms of the sadistic drive go back to the impulse to have complete mastery over another person, to "swallow" him, and to make him a helpless object of our will. Complete domination over a powerless person is the essence of active symbiotic relatedness. The dominated person is perceived and treated as a thing to be used and exploited, not as a human being who is an end in himself.”


Sayfa 131:Başkalarını yutma dürtüsü, simbiyotik akrabalığın sadist, aktif biçimi, sevgi, aşırı koruyuculuk, "haklı" tahakküm, "haklı" intikam vb. gibi her türlü rasyonalizasyonda ortaya çıkar; cinsel sadizm olarak cinsel dürtülerle harmanlanmış olarak da görünür. Sadist dürtünün tüm biçimleri, başka bir kişi üzerinde tam bir hakimiyet kurma, onu "yutma" ve onu irademizin çaresiz bir nesnesi haline getirme dürtüsüne geri döner. Güçsüz bir kişi üzerinde tam hakimiyet kurmak aktif simbiyotik ilişkinin özüdür. Hükmedilen kişi, kendi başına bir amaç olan bir insan olarak değil, kullanılacak ve sömürülecek bir şey olarak algılanır ve öyle muamele görür.”


Simbiyotik deyince aklıma bazı hayvanlar geliyor. Büyük bir köpek balığının dibinden ayrılmayan küçük balıklar gibi. Onun yediği yemeği artıklarından faydalanan küçük balık gözümün önüne geliyor. İnsan ilişkilerinde ise durum tam olarak öyle değil ama yalnız, tek başına hayata tutunmakta zorlanan bir kişi, ayaklarının üstünde durmakta zorlanan bir kişi bir başkasının sırtından geçinmekle bu sorunu çözmeye çalışabilir. Veya sırf diğerine yaranarak onun seni kullanmasına izin vermek suretiyle yalnız kalmaktan kurtulursun ama diğerinin seni sömürmesine de göz yummak zorunda kalırsın. Temel problem yalnız başına hayatta kalmayı becerememek. İlerde de göreceğiz bir çocuk nasıl, ne yapılarak tek başına hayata tutunması engelleniyor. Güya çocuklarımıza iyilik yapıyoruz kılıfı ile nasıl kötülük yapıyoruz. Bir çocuğun nasıl sadist yada mazoşist olmasına yol açıyoruz.


Page 109-110: “While the symbiotic relationship is one of closeness to and intimacy with the object, although at the expense of freedom and integrity, a second kind of relatedness is one of distance, of withdrawal and destructiveness. The feeling of individual powerlessness can be overcome by withdrawal from others who are experienced as threats. To a certain extent withdrawal is part of the normal rhythm in any person’s relatedness to the world, a necessity for contemplation, for study, for the reworking of materi:als, thoughts, attitudes. In the phenomenon here described, withdrawal becomes the main form of relatedness to others, a negative relatedness, as it were. Its emotional equivalent is the feeling of indifference toward others, often accompanied by a compensatory feeling of self-inflation. Withdrawal and indifference can, but need not, be conscious; as a matter of fact, in our culture they are mostly covered up by a superficial kind of interest and sociability.”


Sayfa 133: “Simbiyotik ilişki, nesneye yakınlık ve samimiyet ilişkisi iken, özgürlük ve bütünlük pahasına da olsa, ikinci tür bir ilişki mesafeli, geri çekilme ve yıkıcılık ilişkisidir. Bireysel güçsüzlük hissi, tehdit olarak deneyimlenen diğerlerinden geri çekilmekle aşılabilir. Bir dereceye kadar geri çekilme, herhangi bir kişinin dünyayla ilişkisinde normal ritmin bir parçasıdır, tefekkür, çalışma, materyallerin, düşüncelerin, tutumların yeniden işlenmesi için bir gerekliliktir. Burada açıklanan fenomende, geri çekilme, diğerleriyle ilişkinin ana biçimi, deyim yerindeyse olumsuz bir ilişki haline gelir. Duygusal eşdeğeri, genellikle telafi edici bir kendini şişirme hissinin eşlik ettiği başkalarına karşı kayıtsızlık hissidir. Geri çekilme ve kayıtsızlık bilinçli olabilir, ancak olması gerekmez; Nitekim bizim kültürümüzde çoğunlukla yüzeysel bir ilgi ve sosyallik ile örtülüdürler.”


Bir öncekinde yalnızlığa tahammül edememe vardı burada ise güçsüz olma hissi. Son bir kaç yıldır kendimi geri çektiğimin farkındayım. Bu şekilde daha huzurluyum. Diğer insanlardan uzakta kalmak bana iyi geliyor. Peki altında yatan sebep güçsüzlük mü? Belki bir parça ama güçsüz olduğumdan değil de gücümü oraya sarf etmek istemediğimden. Çünkü diğer insanlarla sosyalleştiğimde alacağım şey ile yalnız kaldığımda yaptığım şeyleri bir teraziye koyuyorum ve yalnızlığın çok daha verimli olduğunu görüyorum. Yılların yorgunluğu da var tabi, yıllarca sosyalleşeyim derken verdiğim tavizler var, insanlarla bir arada olayım diye çabalarken aslında anlamsız vakit geçirdiğimi görmem var. Yani kendi geri çekme benim durumumda çok bilinçlice alınmış bir karar. Biraz bencilce, biraz uyanıkça ama diğer insanlardan artık bir şey beklemiyorum. Benim iç huzurum bir başkasına bağlı değil. Hatta ne kadar yalnız olursam huzurum o denli yüksek oluyor. Bir önceki yazıda insanlara olan umudumu kaybettiğimi söylemiştim. İnsanlarla arama mesafe koymam da bunun etkisi çok. O kadar çok kazık yedikten sonra hala insanlara güvenmek de hiç kolay değil. Bu yazılarım başkaları ile sosyalleşmek için bir araç olabilir ama çok da birileri okusun diye yırtınmıyorum. Yolumuz birileri ile kesişirse ve benzer frekansta olduğum insanlar bunları okursa ne ala. Okunursa sevinirim ama birileri okusun diye de kendimi yırtmayı düşünmüyorum.


Page 110: “Destructiveness is the active form of withdrawal; the impulse to destroy others follows from the fear of being destroyed by them. Since withdrawal and destructiveness are the passive and active forms of the same kind of relatedness, they are often blended, in varying proportions. Their difference, however, is greater than that between the active and the passive form of the symbiotic relatedness. Destructiveness results from a more intense and more complete blocking of productiveness than withdrawal. It is the perversion of the drive to live; it is the energy of unlived lite transformed into energy for the destruction of life.


Love is the productive form of relatedness to others and to oneself. It implies responsibility, care, respect and knowledge, and the wish for the other person to grow and develop. It is the expression of intimacy between two human beings under the condition of the preservation of each other's integrity.”


Sayfa 133:Yıkıcılık geri çekilmenin aktif biçimidir; başkalarını yok etme dürtüsü onlar tarafından yok edilme korkusundan kaynaklanır. Geri çekilme ve yıkıcılık aynı tür ilişkinin pasif ve aktif biçimleri olduğundan, değişen oranlarda sıklıkla harmanlanırlar. Ancak aralarındaki fark, simbiyotik ilişkinin aktif ve pasif biçimleri arasındaki farktan daha büyüktür. Yıkıcılık, geri çekilmeden daha yoğun ve daha eksiksiz bir üretkenlik engellemesinden kaynaklanır. Yaşama dürtüsünün saptırılmasıdır; yaşanmamış yaşamın enerjisinin yaşamın yok edilmesi için enerjiye dönüştürülmesidir.


Sevgi, başkalarıyla ve kişinin kendisiyle olan ilişkisinin üretken biçimidir. Sorumluluk, özen, saygı, bilgi ve diğer kişinin büyümesi ve gelişmesi arzusu anlamına gelir. Birbirlerinin bütünlüğünü koruma koşulu altında iki insan arasındaki yakınlığın ifadesidir.”


Üretemeyen insan yıkıyor yani. “Yaşanmamış yaşam” insanda nasıl büyük bir hayal kırıklığı, hüsran, pişmanlık değil mi? Boşa gitmiş bir hayatın seyircisi olmak. Tanıdığım insanların tamamına yakınının başına gelen bu. Yaşanmamış yaşam dediğimizde ne anlamalıyız? Boşa gitmiş bir hayat. Anlamsız bir hayat. Tahta gelip tahta gittiğin bir hayat. Eğer bir kişi tüm hayatını kendisini keşfetmeden, yeteneklerini bilemeden, potansiyelini ortaya çıkaramadan yaşadıysa o kişinin yaşadığı şey aslında kendini imhadan başka bir şey değil.


Bir oğlum var. Sahip olduğum sevgiyi ona kanalize etmiş durumdayım. Bu hem bilinçli bir tercih hem de hayatın yönlendirmesi ile gelmek zorunda kaldığım yerin sonucu. Oğlumu yalnız yetiştiriyorum. İyisi ile kötüsü ile benim katkılarımla bu dünyadaki serüveni devam ediyor. Henüz yolun çok başındayız. Daha 10 yıldır birlikteyiz. Bayağı bir yol katettik. Umarım temellerinin iyi atmışımdır. Bu kitaptan çok uzun yıllar önce başladığım bir yolculuktu kendini tanımak. Kendime çok yatırım yaptım. Kendimi sağaltmak için çok uğraştım. Tüm gayretim yaşanmamış yaşam sözünün yakıcılığını olumsuz anlamda hissetmemek içindi. Çok uzun yıllar yaşamadım, yaşayamadım. Çok uğraştım ama becerebildiğim kadarı ile bir şeyler yapmaya uğraştım. Ta ki geçen yıla kadar. Bu kadar huzurlu ve kendimi bulmuş olmam da çok fazla parametrenin devrede olduğunu biliyorum. Bu yazılar eşliğinde belki nasıl bir yolculuk da geçirdiğimi anlatabilirim.


Page 111:


Sayfa 134



Çeşitli Yönelimlerin Karışımları


Page 112: “In describing the different kinds of nonproductive orientations and the productive orientation, I have dealt with these orientations as if they were separate entities, clearly differentiated from each other. For didactic purposes this kind of treatment seemed to be necessary because we have to understand the nature of each orientation before we can proceed to the understanding of their blending. Yet, in reality, we always deal with blends, for a character never represents one of the nonproductive orientations or the productive orientation exclusively.”

Sayfa 135: “Farklı türdeki üretken olmayan yönelimleri ve üretken yönelimi tanımlarken, bu yönelimleri sanki birbirlerinden açıkça ayrılmış ayrı varlıklarmış gibi ele aldım. Didaktik amaçlar için bu tür bir muamele gerekli görünüyordu çünkü karışımlarını anlamaya geçmeden önce her bir yönelimin doğasını anlamamız gerekiyordu. Ancak, gerçekte her zaman karışımlarla uğraşırız, çünkü bir karakter hiçbir zaman yalnızca üretken olmayan ya da yalnızca üretken yönelimden birini temsil etmez.


Page 113:”In fact, the nonproductive orientations as they have been described may be considered as distortions of orientations which in themselves are a normal and necessary part of living. Every human being, in order to survive, must be able to accept things from others, to take things, to save and to exchange. He must also be able to follow authority, to guide others, to be alone, and to assert himself. Only if his way of acquiring things and relating himself to others is essentially nonproductive does the ability to accept, to take, to save, or to exchange turn into the craving to receive, to exploit, to hoard, or to market as the dominant ways of acquisition. The nonproductive forms of social relatedness in a predominantly productive person-loyalty, authority, fairness, assertiveness-turn into submission, domination, withdrawal, destructiveness in a predominantly nonproductive person. Any of the nonproductive orientations has, therefore, a positive and a negative aspect, according to the degree of productiveness in the total character structure."


Sayfa 136: “Aslında, tanımlandıkları şekliyle üretken olmayan yönelimler, kendi içlerinde yaşamın normal ve gerekli bir parçası olan yönelimlerin çarpıtılması olarak düşünülebilir. Her insan hayatta kalabilmek için başkalarından bir şeyler kabul edebilmeli, bir şeyler alabilmeli, tasarruf edebilmeli ve değiş tokuş yapabilmelidir. Ayrıca otoriteyi takip edebilmeli, başkalarına rehberlik edebilmeli, yalnız kalabilmeli ve kendini gösterebilmelidir. Ancak bir şeyleri edinme ve başkalarıyla ilişki kurma biçimi esasen üretken değilse, kabul etme, alma, biriktirme ya da takas etme yeteneği, baskın edinme biçimleri olarak alma, sömürme, istifleme ya da pazarlama arzusuna dönüşür. Ağırlıklı olarak üretken olan bir kişide üretken olmayan sosyal ilişki biçimleri - sadakat, otorite, adalet, girişkenlik - ağırlıklı olarak üretken olmayan bir kişide boyun eğmeye, tahakküme, geri çekilmeye, yıkıcılığa dönüşür. Dolayısıyla, üretken olmayan yönelimlerin herhangi birinin, toplam karakter yapısındaki üretkenlik derecesine göre olumlu ve olumsuz bir yönü vardır.


Page 114-115-116

Sayfa 137-138-139:

Farklı Yönelimler ve Sahip Olunabilecek Olumlu Olumsuz Özellikler
Farklı Yönelimler ve Sahip Olunabilecek Olumlu Olumsuz Özellikler

Bu tablolarla da bu bölümü bitirmiş oluyoruz. Yukarıdaki tabloyu incelediğimizde ne kadarını kendimizde görüyoruz. Erich Fromm bu olumlu ve olumsuz özellikleri neye göre bu şekilde sıralamış, herhangi bir bilimsel altyapısı var mı bilemiyorum. Bazılarını ben o şekilde kullanmazdım. Örneğin ilki için, inisiyatif alamamak olumsuz ama neden onun karşısındaki olumlu olan “kabullenici”, inisiyatif alamayan kişinin tersi ne istediğini bilen, karar alabilen değil midir? Şimdi tekrar bir baktım da sanırım şöyle bir yaklaşım var. Dışarıdan bakıyorsun kişi pasif gibi duruyor ama aslında senin pasiflik dediğin şey aslında kabul etmiş olma hali, kavga etmeyen, neyin ne olduğunu gören bir hal. Yani bir kişi pasif diye, inisiyatif almıyor diye illa ki olumsuz bir şey olmayabilir. Değiştiremeyeceğin şeyi kabul edersen iç huzurunu bozmamış olursun. Şimdi az önce yazdıklarımı aslında silmem gerekiyor ama özellikle silmiyorum. Neyi nasıl algıladığımızla ilgili güzel bir uygulama oldu. Karşındakinin ne anlattığı değil senin ne anladığın önemli diyoruz ya işte durum bu. daha önce de gerçekliği olduğu gibi algılamak mevzuundan bahsetmiştik. İşte durum bu. Gerçek olan ne, ben nasıl algılıyorum? Gerçeği olduğu gibi algılamanın belki de ilk koşulu zeka. Herşeyden önce zekaya bağlı. Eğer algılamanda problem varsa ilk olarak oraya bakmak gerek. Dalgın, ayrıntıları göremeyen, okuduğunu, gördüğünü, duyduğunu anlayamayan bir insansan ağzınla kuş tutsan yaşadığın şeyin gerçekliğine ulaşamıyorsun. Zeka da çok artırılabilir bir şey olmadığı için aslında doğduğun an nasıl bir gerçeklik algısı ile yaşayacağın da belirlenmiş oluyor. Eğer kader diye bir şey varsa bu direkt zeka ile ilgili bir durum.


Tabloyu ve kalemlerini ayrıntılı bir şekilde gözden geçirmekte fayda var. Kaç tane olumlu özelliğe, kaç tane olumsuz olana sahipsin, bakmak, incelemek, değerlendirmek gerekiyor. Yaklaşık 50 kalem var. En azından ilk etapta hedef olumlu olanların yarısından fazlasına sahip olmak olmalı. Kendini tanımak açısından da iyi bir başlangıç olabilir.


3. Bölüm bitti. Sonraki bölüm Hümanist Etik Sorunları.